|
MESLEK SEÇİMİ
İnsanlar hayatının ilk 15–20 yılında çocukluk ve gençlik dönemini yaşarlar. Bu
dönemin son 3 – 5 yılında sıkça zihinleri meşgul eden konu, hayatını hangi
mesleğin sahibi olarak geçireceğidir.
Bize göre çok az sayıda insan meslekleri yeterince tanıyor. Yine çok az
sayıda üniversite adayı yeteneklerini tam anlamıyla keşfetmiş durumda. Bir
mesleğe karar verirken;
1. Kendinizi tanımalısınız
2. Meslekleri tanımalısınız
3. Üniversiteleri tanımalısınız
MESLEĞİNİZİ SEÇERKEN ÖNCE KENDİNİZİ TANIMALISINIZ :
Öğrenciler daha ortaokulda iken kendi kendileri keşfedebilmeliler. Resim,
müzik, güzel sanatlar, hitabet gibi konularda kabiliyeti
olan bir öğrenci bu kabiliyetleri kısmen veya tamamen değerlendirebileceği
meslekleri öncelikle aklından geçirebilmeli. Kendinizi tanıma konusunda şu iki
soruya cevap arayalım.
a) Meslek ilginizi biliyor musunuz?
b) Kabiliyetinizi belirleyebildiniz mi?
Aileniz, rehber öğretmeniniz, çevreniz bu soruların cevabını bulmada sizin en
önemli yardımcılarınız olacaktır.
MESLEK KABİLİYETİNİZ :
Kendiniz için uygun bulduğunuz meslek hakkında ne kadar kabiliyetlisiniz?
Sınav tarihine kadar bu mesleği kazandıracak yeterli puana ulaşabilecek misiniz?
Puanınız yeterli diyelim. Kazandığınız bölümde 4 – 5 yıl okuduğunuzda, o mesleği
en iyi öğrenen kişilerden biri olacaksınız belki, ama kapasiteniz kendinizi
aşırı zorlamadan bu bölümü bitirmeye elverişli mi?
Bazen çabaları kazanmaya yetmediği için hayal kırıklığına uğrar, bazen de güç
bela okulu kazanır, fakat üniversite yıllarında büyük zorluklarla karşılaşır. Bu
karamsar tabloları önünüze sermekteki asıl amacımız, muhtemel olumsuzlukları
belirterek aklınıza getirmediğiniz tehlikelerden sizleri korumaktır. Peki
mühendislik branşlarına kabiliyetiniz olup olmadığını nasıl anlayacaksınız? Aynı
şekilde Tıp, Hukuk, Siyasal bölümlerine, öğretmenliğe ne kadar
kabiliyetlisiniz?;
Mühendislik fakültelerini aklınızdan geçiriyorsanız; herhalde sınıfınızın
en iyi 5 – 6 öğrencisinden birisiniz. Özellikle matematik ve fizikte çok
başarılısınız. Üç boyutlu düşünebilme ve hayal gücünüz de çok iyi olsa gerek.
Değilse okurken de, mezun olduktan sonra da zorlanabilirsiniz.
Tıp ve Tıbbi bilimlerle ilgili yatkınlığınıza ölçü olarak ise biyoloji, kimya ve
Türkçe derslerindeki başarınızı düşünebilirsiniz. Hukuk ve Siyasal bilimler
bölümleri için mantık, muhakeme, Türkçe’ yi kullanma gücü, ikna yeteneği
gerekir. İdareciliği hedefleyen öğrencilerin zeki, geçimli, lider yapılı, düzgün
yazılı ve ifade gücüne sahip kimseler olması uygun olur. Öğretmen adaylarının;
idealist, sabırlı, fedakar, ikna gücü iyi kimseler olması gerekir.
Lise son sınıftaki öğrencilerin Öğrenci Seçme ve Yetiştirme sınavlarına (ÖSYS)
girmesi bir bakıma ilerde çalışacağı iş alan(lar)ını ve mesleğini belirtmek
anlamına gelmektedir. O halde meslek seçimi öncesindeki bir adayın
öğrenmesi gereken bilgi ve tutumlar şu şekilde özetleyebiliriz.
Mesleki tercihler ilk ve orta öğretim boyunca verilecek kararlara ve
yapılacak tercihlere yakından bağlıdır. O halde mesleki tercih, lise son
sınıftan çok önce temel öğretim son kademesinde (sekiz yıllık ilk ve orta okulun
sonunda) gireceğiniz orta öğretim kurumunun yapısına bağlı olarak değişecektir.
Lisedeki alanınız ve aldığınız seçmeli dersler de mesleki tercihlerinize
yön verecektir. Sosyal bilimler alanında öğrenim gören bir öğrencinin hiç bir
kısıtlama olmamasına rağmen Fen ve Matematik puanı ile öğrenci alan yüksek
öğretim programlarını istemesi onun başarı şansını düşürecektir.
Mesleki tercihinizi yapmadan önce kendinizi tanıyınız. Kendinizi
tanıyabilmeniz için ise, şu soruları irdeleyiniz.
Beden ve boy durumum nasıl? Bazı meslekler belirli bir boy ve ağırlıkla
sahip kişiler talep ederler.
Beş duyu organının işlerliği meslek seçiminden önemlidir.
Kişisel özellikleriniz ile yapacağınız meslekler arasında yakın ilişkiler
vardır. Duygusal ve sosyal olgunluğunuz, kendinize güven dereceniz, girişkenlik
ve ataklık meslek seçiminde göz önünde bulundurmanız gerekenlerden
yalnızca bir kısmıdır.
İlgilerinizde meslek seçiminde önemlidir. Neleri yapmaktan ve neleri yapmamaktan
hoşlanıyorsunuz? Serbest zamanlarınızda nelerle uğraşıyorsunuz.? Bunlar size
seçeceğiniz meslek konusunda ip uçları verir.
Okul başarınız, öğrenim hayatınız boyunca başarılı olduğunuz ve başarılı
olamadığınız dersler hangileri? Onlarla seçmeyi düşündüğünüz meslek(ler)
arasında ilişki kurabilir mi?
Güzel sanatların herhangi bir koluna karşı özel yeteneğiniz var mı?
Kavrama gücünüz hangi alanda daha baskın?
Aileniz sizden beklentileri ve ekonomik gücü nasıldır? Uzun süreli eğitim
isteyen bir mesleğe yönelebilir misiniz?
Bu soruları cevapladıktan sonra mesleklerle ilgili araştırmanızı yapınız.
GENCİN MESLEK SEÇİMİNDE ANNE – BABAYA ÖĞÜTLER
Lise yılları özellikle son sınıflar, gencini geleceğine ilişkin yeni kararlar
almasını ve bu kararları uygulamaya koymasını gerektiren yıllardır. Lise
öğrencileri ile yapılan araştırmalar lise son sınıf öğrencilerinin en çok
"gelecek, meslek ve tahsil" konusunda kaygıya düştüklerini göstermektedir. Bu
halde bu yıllar genç için kritik yıllardır ve aile yani anne-baba ve gençle
ilgili diğer yetişkin bireyler gence yardımcı olmalıdırlar.
Anne-babanın üniversite sınavına hazırlanan gence karşı izlemesi gereken
tutumları şu şekilde özetleyebiliriz.
Çocuğunuzun kendi istekleri ve yetenekleri doğrultusunda seçim yapmasına izin
veriniz. Meslek seçimi konusunda yol gösterilebilir, fikrinizi
söyleyebilirsiniz ama son kararı siz değil, çocuğunuz versin.
Bazı durumlarda anne-baba kendi gerçekleştiremedikleri ideallerini çocuklarının
gerçekleştirmesini isterler. “Ben olamadım, o olsun" anlayışı ile genç zorlanır,
baskı altında tutulur. Çocuğunuzun istek ve ideallerinin sizinkinden farklı
olabileceğini unutmayınız.
Bazı meslekler özel yetenek gerektirir. Güzel sanatlar alanına
giren meslekler gibi. Bazı anne-babalar çocuğun yeteneklerine bakmadan onu
zorlar. Çocuğunuzun yeteneklerine ve isteklerine uygun olmayan bir mesleği
seçmesi onu mutsuz ve başarısız yapar.
Çocuğunuzu kendinden daha başarılı olanlarla kıyaslamak onu üzer. Unutmayın
insanlar yetenekleri yönünden eşit değildir. Nasıl boyları, kiloları, saç ve göz
renkleri aynı değilse başarıları da aynı olmayabilir. Çocuğunuzun durumunu
başkaları ile değil, daha önceki kendi durumu ile kıyaslayınız.
Ailede eşler arasındaki çatışmalar veya ergenlik çağındaki gençle yapılan
tartışmalar gencin başarısını azaltacağından bu konuda titiz davranınız.
Ders çalışma konusunda yapılacak aşırı baskılar çocuğunuzun ders çalışma ve
başarma isteğini düşüreceğinden bu konuda aşırı baskı yapmayınız. Çalışmasını
kolaylaştıracak şekilde davranınız.
Çocuğunuzun sınava sakin ve endişeden uzak hazırlanmasına çalışınız.
Lise derslerinin yükünün yanında, üniversite sınavına da hazırlanması
çocuğunuzun yükünü arttırmaktadır. Çocuğunuzun rahatlayabilmesi için ders dışı
faaliyetlere zaman ayırmasına müsaade ediniz.
MESLEĞİNİZİ SEÇERKEN AŞAĞIDAKİ SORULARA CEVAP ARAYINIZ
Mesleğin Niteliği
O meslekte çalışan kişilerin çalışma süreleri içinde neleri gerçekleştirdikleri
ve yaptıkları işin arkasında yapmakla yükümlü olduğu faaliyetler nelerdir?
Çalışma Ortamı Nasıldır?
Mesleğin tehlikeli yanı var mı? İş ortamının sıcaklığı, ışığı, görüntüsü
nasıldır.? Kapalı veya açık bir havada mı yapılıyor?
Mesleğe Hazırlanma
Gerekli olan eğitim dönemi ne kadar? Okul sonrası özel bir hazırlık gerekiyor
mu?
Mesleğe Girmek İçin Aranan Özellikler
Yaş, cinsiyet, boy, kilo ve dış görünüşle ilgili şartlar var mı?
Mesleğe Giriş – Emekli Olma Koşulları
Mesleğe nasıl girilir? Sınavla, atama veya kişisel gayretle mi? Hangi yaşlar
arasında yapılabilir? Sosyal güvenliği var mı?
Meslekte İlerleme
Meslekte ilerleme neye bağlıdır? Çalışmaya mı? Kıdeme mi? Bu meslekten
başka geçiş yapılabilir mi?
Mesleğin Olumlu ve Olumsuz Yönleri
Mesleği yapanlar için mesleğin en olumsuz ve en cazip tarafı nelerdir? Mesleğin
toplumdaki saygınlığı nedir?
İş Bulma İmkanı
Seçilecek mesleğe olan talep ne durumda? Bölgeye veya mevsime göre gereklilik
gösteriyor mu? İş bulmak kolay mı? Bu mesleğe duyulan ihtiyacın azalması veya
artması söz konusu mu? Kamu ve özel sektörde iş bulunabileceği gibi
serbest çalışma imkanı da verebiliyor mu?
Mesleğin Getireceği Kazanç
Bu meslekte çalışanların ortalama kazançları ne kadar? Kazançlar günlük,
haftalık, aylık veya mevsimlik olarak değişiyor mu? Aynı meslekte
çalışanlar arasında ülkenin değişik bölgelerinde yaşayanlarda kazanç bakımından
fark var mı?
Kaynak:www.vitrindekikitaplar.com |
